Ορθορεξία στο Trail Running: η παγίδα της τέλειας διατροφής

Ορθορεξία στο Trail Running: Η Επικίνδυνη Παγίδα της Τέλειας Διατροφής

Γεια σου, λάτρη των μονοπατιών και της υψομετρικής διαφοράς! Είμαι ο Charly, και όπως εσύ, έχω περάσει ώρες, μέρες, χρόνια λιώνοντας τα παπούτσια μου στα μονοπάτια. Το trail running, για μένα, είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα άθλημα. Είναι μια επιστροφή στα ουσιώδη, ένας διάλογος με τη φύση και με τον εαυτό σου. Είναι αυτή η απίστευτη αίσθηση ότι χρειάζεσαι μόνο τα πόδια σου, την αναπνοή σου και την ομορφιά του τοπίου. Απλό, έτσι δεν είναι; Κι όμως, στην αναζήτησή μας για απόδοση, μερικές φορές έχουμε την τάση να περιπλέκουμε τα πράγματα. Και ένας από τους τομείς όπου τα πράγματα μπορούν πραγματικά να ξεφύγουν, είναι η διατροφή.

Συμφωνούμε, η σωστή διατροφή είναι καθοριστική. Είναι το καύσιμο που μας επιτρέπει να καταπίνουμε τα χιλιόμετρα, να ανακάμπτουμε και να παραμένουμε σε φόρμα. Πέρασα κι εγώ ο ίδιος χρόνια βελτιστοποιώντας την πρόσληψή μου, δοκιμάζοντας στρατηγικές διατροφής κατά τη διάρκεια του αγώνα, αναζητώντας τις τροφές που μου έδιναν εκείνη τη μικρή επιπλέον ώθηση. Αλλά υπάρχει μια λεπτή, σχεδόν αόρατη γραμμή μεταξύ μιας υγιεινής διατροφής και μιας ανθυγιεινής εμμονής. Μια γραμμή που έχω δει πολλούς αθλητές, ερασιτέχνες και έμπειρους, να ξεπερνούν χωρίς να το καταλάβουν. Αυτή η εμμονή έχει ένα όνομα: ορθορεξία.

Δεν είναι ένα εύκολο θέμα, το παραδέχομαι. Αγγίζει προσωπικά ζητήματα, τη σχέση μας με το σώμα, την απόδοση. Αλλά ακριβώς επειδή είναι ένα θέμα ταμπού, πρέπει να μιλήσουμε γι' αυτό. Γιατί πίσω από την πρόσοψη του υπερ-πειθαρχημένου δρομέα trail που τρώει μόνο «καθαρές» τροφές, υπάρχει συχνά πόνος, άγχος και, παραδόξως, μείωση των επιδόσεων. Αυτό το άρθρο, το φαντάστηκα σαν μια συζήτηση μεταξύ μας, μια συζήτηση ειλικρινή και καλοπροαίρετη για να σε βοηθήσει να καταλάβεις αυτή την παγίδα, να αναγνωρίσεις τα σημάδια για σένα ή για κάποιον κοντινό σου, και κυρίως, να βρεις τα κλειδιά ώστε η διατροφή να παραμείνει αυτό που πρέπει να είναι: σύμμαχος της ευχαρίστησης και της προόδου σου στα μονοπάτια.

Διαχωρίζοντας την υγιεινή διατροφή από την εμμονή: Τι ακριβώς είναι η ορθορεξία;

Ίσως σκέφτεσαι: «Περίμενε, Charly, εγώ απλώς μου αρέσει να τρώω υγιεινά. Προσέχω τα επεξεργασμένα προϊόντα, προτιμώ τα βιολογικά, διαβάζω τις ετικέτες... Είμαι ορθορεξικός;» Το ερώτημα είναι εύλογο, και η απάντηση είναι πιθανότατα όχι. Η θεμελιώδης διαφορά δεν έγκειται στο *περιεχόμενο* του πιάτου σου, αλλά στο *ψυχικό φορτίο* και στο άγχος που το περιβάλλει.

Ορισμός: όταν το «τρώω σωστά» γίνεται φυλακή

Ο όρος «νευρική ορθορεξία» επινοήθηκε το 1997 από τον Δρ. Steven Bratman. Τον δημιούργησε από τις ελληνικές λέξεις: «ορθός» (σωστός) και «όρεξις» (όρεξη). Κυριολεκτικά, η όρεξη για το σωστό. Στα χαρτιά, ακούγεται θετικό. Ποιος δεν θα ήθελε να τρώει σωστά; Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η αναζήτηση της διατροφικής «αγνότητας» γίνεται μια άκαμπτη και τιμωρητική εμμονή.

Η ορθορεξία δεν αναγνωρίζεται (ακόμα) επίσημα ως μια ξεχωριστή διαταραχή διατροφικής συμπεριφοράς σε όλα τα διαγνωστικά εγχειρίδια, αλλά η ιατρική και ψυχολογική κοινότητα συμφωνεί στα χαρακτηριστικά της:

• Μια προσκόλληση στην ποιότητα και την αγνότητα των τροφίμων: Το άτομο δεν ανησυχεί τόσο για τις θερμίδες όσο για την προέλευση του τροφίμου (βιολογικό, χωρίς φυτοφάρμακα), τη σύνθεσή του (χωρίς γλουτένη, χωρίς λακτόζη, χωρίς προσθήκη ζάχαρης...) ή τον τρόπο παρασκευής του (ωμό, στον ατμό...).
• Αυτοεπιβαλλόμενοι και όλο και πιο περιοριστικοί διατροφικοί κανόνες: Αυτό που ξεκινά με την εξάλειψη της ραφιναρισμένης ζάχαρης μπορεί να εξελιχθεί στην εξάλειψη όλων των υδατανθράκων, μετά των γαλακτοκομικών προϊόντων, μετά του κρέατος... Η λίστα των «επιτρεπόμενων» τροφίμων συρρικνώνεται δραματικά.
• Έντονη ψυχολογική δυσφορία: Η παράβαση ενός διατροφικού κανόνα προκαλεί ακραία ενοχή και άγχος, που συχνά ακολουθείται από μια ακόμη πιο αυστηρή φάση «κάθαρσης».

Εν ολίγοις, το άτομο που προσέχει την υγεία του επιλέγει να φάει μια σαλάτα επειδή του κάνει καλό και είναι νόστιμη. Το ορθορεξικό άτομο τρώει αυτή τη σαλάτα επειδή φοβάται πανικόβλητα να φάει οτιδήποτε άλλο, και νιώθει ενάρετο και ανώτερο κάνοντάς το.

Το αγαπημένο πεδίο δράσης της ορθορεξίας: ο κόσμος του trail running

Γιατί εμείς, οι δρομείς trail, είμαστε ιδιαίτερα ευάλωτοι; Επειδή το άθλημά μας, από τη φύση του, τσεκάρει όλα τα κουτάκια που ευνοούν αυτού του είδους την εκτροπή.

1. Η κουλτούρα της βελτιστοποίησης: Στο trail, κάθε λεπτομέρεια μετράει. Το βάρος του σακιδίου, η επιλογή των παπουτσιών, η στρατηγική του αγώνα... Και φυσικά, η διατροφή. Μας βομβαρδίζουν με άρθρα για το τελευταίο super-food, το τέλειο αθλητικό ποτό, την κετογονική δίαιτα για τα ultra... Είναι εύκολο να πιστέψουμε ότι υπάρχει μια «μαγική» διατροφή που θα μας κάνει να κερδίσουμε τα λίγα λεπτά που μας λείπουν.
2. Η ανάγκη για έλεγχο: Στο βουνό, δεν ελέγχουμε πολλά πράγματα. Τον καιρό, μια πέτρα που κυλάει, μια πτώση της φόρμας... Αυτό είναι που κάνει την ομορφιά και τη δυσκολία του αθλήματός μας. Για τις τελειομανείς και πειθαρχημένες προσωπικότητες (σου λέει κάτι αυτό;), η διατροφή μπορεί να γίνει το μόνο πράγμα πάνω στο οποίο έχουμε απόλυτο έλεγχο. Είναι ένα καταφύγιο, ένας τρόπος να ηρεμήσουμε το άγχος απέναντι στην αβεβαιότητα.
3. Η αντοχή και ο ασκητισμός: Το άθλημά μας εκτιμά την πειθαρχία, την ικανότητα να αντέχεις, να ξεπερνάς τα όριά σου. Η στέρηση ορισμένων τροφίμων μπορεί να εκληφθεί, λανθασμένα, ως μια μορφή ψυχικής δύναμης, μια επιπλέον πειθαρχία που μας κάνει «πιο δυνατούς» από τους άλλους.

Δεν είναι κριτική, είναι μια διαπίστωση. Οι ιδιότητες που μας κάνουν καλούς αθλητές αντοχής είναι επίσης αυτές που μπορούν να μας κάνουν να ξεφύγουμε αν δεν προσέξουμε.

Η σύγχυση με την ανορεξία ή τη βουλιμία

Είναι μια κρίσιμη διάκριση. Στην ανορεξία, η κύρια εμμονή είναι η απώλεια βάρους και ο φόβος της παχυσαρκίας. Ο στόχος είναι ποσοτικός: να φάει κανείς όσο το δυνατόν λιγότερες θερμίδες. Στην ορθορεξία, η εμμονή είναι ποιοτική: η αγνότητα του φαγητού. Ένα ορθορεξικό άτομο μπορεί να καταναλώνει επαρκή αριθμό θερμίδων, αλλά μόνο από πηγές που θεωρεί «αποδεκτές». Φυσικά, τα δύο μπορούν να αλληλεπικαλύπτονται: ένας ακραίος ποιοτικός περιορισμός συχνά οδηγεί σε ποσοτικό περιορισμό και απώλεια βάρους. Αλλά το αρχικό κίνητρο είναι διαφορετικό. Ο ορθορεξικός δρομέας trail δεν θέλει απαραίτητα να είναι πιο αδύνατος, θέλει να είναι πιο «αγνός», πιο «υγιής», πιο αποδοτικός. Αυτό είναι που κάνει τη διάγνωση και τη συνειδητοποίηση τόσο δύσκολες.

Τα κόκκινα σημάδια της ορθορεξίας στο trail running: όταν η εσωτερική πυξίδα τρελαίνεται

Η αναγνώριση της διολίσθησης είναι το πρώτο και πιο δύσκολο βήμα. Γιατί όλα ξεκινούν με καλές προθέσεις. Εδώ είναι μερικά σήματα, μικροί σημαντήρες στο μονοπάτι της ζωής σου, που θα έπρεπε να σε ωθήσουν να επιβραδύνεις και να ελέγξεις αν είσαι ακόμα στο σωστό δρόμο.

Το μυαλό σε υπερδιέγερση: όταν το πιάτο καταλαμβάνει όλο τον χώρο

Σκέψου το καθημερινό σου ψυχικό φορτίο. Η δουλειά, η οικογένεια, οι προπονήσεις που πρέπει να χωρέσεις... Είναι ήδη πολλά. Τώρα, αναρωτήσου τι θέση παίρνει η διατροφή στις σκέψεις σου.

• Εμμονικός προγραμματισμός: Περνάς περισσότερο χρόνο προγραμματίζοντας τα γεύματά σου για την εβδομάδα παρά τις εξορμήσεις σου για trail; Η σκέψη ενός απρογραμμάτιστου γεύματος σε εστιατόριο σου προκαλεί έντονο στρες;
• Διατροφικό άγχος: Νιώθεις άγχος όταν ψωνίζεις, διαβάζοντας κάθε ετικέτα, αναρωτώμενος αν αυτό ή εκείνο το προϊόν είναι «αρκετά υγιεινό»;
• Η ηθική κρίση των τροφίμων: Έχεις ταξινομήσει τα τρόφιμα σε δύο κατηγορίες: τα «καλά» (που σε κάνουν περήφανο) και τα «κακά» (που σε κάνουν να νιώθεις ενοχή και αδυναμία); Ένα τρόφιμο είναι απλώς ένα τρόφιμο. Η προσκόλληση μιας ηθικής αξίας σε αυτό είναι σημάδι εκτροπής.

Θυμάμαι έναν συναθλητή που αρνιόταν να έρθει στα γεύματα μετά τον αγώνα. Στην αρχή, νομίζαμε ότι απλώς βιαζόταν. Στην πραγματικότητα, αγχωνόταν με την ιδέα ότι δεν θα μπορούσε να ελέγξει 100% το τι θα υπήρχε στο πιάτο του. Η χαρά του να μοιράζεσαι μια φιλική στιγμή είχε επισκιαστεί τελείως από τον φόβο για το φαγητό.

Οι τελετουργίες και οι κανόνες: ένα χρυσό κλουβί

Η πειθαρχία είναι καλή. Η ακαμψία είναι ένα κλουβί. Οι τελετουργίες μπορεί να είναι καθησυχαστικές, αλλά όταν γίνονται ανελαστικές, είναι πρόβλημα.

• Αποκλεισμός ολόκληρων ομάδων τροφίμων: Έχεις αποκλείσει τη γλουτένη, τα γαλακτοκομικά, τη ζάχαρη, τα όσπρια ή άλλες κατηγορίες τροφίμων χωρίς ιατρική διάγνωση (αλλεργία, δυσανεξία); Η αυτο-συνταγογράφηση περιοριστικών διατροφών είναι ένα κύριο σύμπτωμα.
• Αυστηροί κανόνες προετοιμασίας: Να τρως μόνο ωμές τροφές, μαγειρεμένες στον ατμό, ή προετοιμασμένες από εσένα με συγκεκριμένα σκεύη.
• Παναικός φόβος της «μόλυνσης»: Η απλή ιδέα ότι το πιάτο σου έχει έρθει σε επαφή με ένα «ακάθαρτο» συστατικό (λίγο μη βιολογικό λάδι, ζάχαρη...) το καθιστά μη βρώσιμο για σένα.

Αυτοί οι κανόνες, στην αρχή, δίνουν μια αίσθηση ελέγχου και ασφάλειας. Αλλά σιγά σιγά, υπαγορεύουν τη ζωή σου και σε εμποδίζουν να ζήσεις φυσιολογικά. Η παραμικρή απρόοπτη κατάσταση γίνεται πηγή πανικού.

Η κοινωνική απομόνωση: ο δρομέας trail γίνεται μοναχικός λύκος

Το trail είναι ένα ατομικό άθλημα, αλλά έχει μια βαθιά συλλογική ψυχή. Οι ομαδικές προπονήσεις, οι αγώνες, οι συναντήσεις μετά τον αγώνα... Είναι ο κοινωνικός μας ιστός. Η ορθορεξία έρχεται να τα τινάξει όλα αυτά στον αέρα.

Αρχίζεις να αρνείσαι προσκλήσεις σε εστιατόρια, δείπνα σε φίλους, τα μπάρμπεκιου του συλλόγου. Γιατί; Επειδή δεν θα μπορείς να ελέγξεις το μενού. Προτιμάς να τρως μόνος, στο σπίτι σου, τα «ασφαλή» σου τρόφιμα. Ο κοινωνικός σου κόσμος συρρικνώνεται. Το πάθος σου, που θα έπρεπε να είναι πηγή δεσμών, γίνεται αιτία απομόνωσης. Είναι ένα από τα πιο θλιβερά και αποκαλυπτικά σημάδια.

Το απόλυτο παράδοξο: ο αρνητικός αντίκτυπος στην απόδοση

Εδώ είναι που η παγίδα είναι πιο σκληρή. Τα κάνεις όλα αυτά για να γίνεις καλύτερος δρομέας trail. Στερείσαι, πειθαρχείς, στοχεύεις στη διατροφική τελειότητα. Και το αποτέλεσμα; Στασιμότητα, ή ακόμα και οπισθοδρόμηση.

• Χρόνια έλλειψη ενέργειας: Αφαιρώντας ολόκληρες ομάδες τροφίμων, ιδίως υδατάνθρακες και λίπη, στερείς από το σώμα σου το κύριο καύσιμό του. Η αίσθηση των βαριών ποδιών, οι απότομες πτώσεις ενέργειας, η αδυναμία να «δώσεις ρυθμό» γίνονται η καθημερινότητά σου.
• Διατροφικές ελλείψεις: Ακόμα κι αν τρως «υγιεινές» τροφές, μια υπερβολικά περιοριστική διατροφή οδηγεί σε ελλείψεις βιταμινών, μετάλλων (σίδηρος, ασβέστιο...), ιχνοστοιχείων... Αποτέλεσμα: κόπωση, αναιμία, αποδυναμωμένο ανοσοποιητικό σύστημα.
• Αυξημένος κίνδυνος τραυματισμών: Ένα κακοθρεμμένο σώμα είναι ένα εύθραυστο σώμα. Κατάγματα κοπώσεως, τενοντίτιδες, ορμονικά προβλήματα (αμηνόρροια στις γυναίκες)... Είναι το περίφημο σύνδρομο RED-S (Σχετική Ενεργειακή Ανεπάρκεια στον Αθλητισμό), όπου το ενεργειακό έλλειμμα έχει αλυσιδωτές συνέπειες σε ολόκληρη την υγεία σου.
• Απώλεια ευχαρίστησης: Το τρέξιμο γίνεται αγγαρεία. Κάθε προπόνηση είναι μια ανάλυση των αισθήσεών σου, του επιπέδου ενέργειάς σου, το οποίο συνδέεις άμεσα με το γεύμα της προηγούμενης ημέρας. Η απλή χαρά της κίνησης στη φύση εξαφανίζεται, αντικαθίσταται από μια αγχώδη ανάλυση της απόδοσης.

Στις ρίζες της παγίδας: γιατί το πάθος ξεφεύγει

Η κατανόηση των μηχανισμών που μας ωθούν προς αυτή τη συμπεριφορά είναι απαραίτητη για να μπορέσουμε να απαλλαγούμε από αυτήν. Δεν είναι θέμα θέλησης ή αδυναμίας, αλλά ένα πολύπλοκο κοκτέιλ προσωπικών, αθλητικών και κοινωνικών παραγόντων.

Η αναζήτηση των «οριακών κερδών» που ωθείται στα άκρα

Στον αθλητισμό υψηλού επιπέδου, μιλάμε συχνά για τα «marginal gains», αυτά τα μικρά 1% βελτίωσης που μπορούμε να βρούμε παντού: εξοπλισμός, ύπνος, διατροφή... Αυτή η κουλτούρα έχει διαποτίσει μέχρι και το ερασιτεχνικό επίπεδο. Βομβαρδιζόμαστε με πληροφορίες που μας υπόσχονται ότι μια συγκεκριμένη δίαιτα ή ένα συμπλήρωμα θα φέρει επανάσταση στις επιδόσεις μας. Καταλήγουμε να πιστεύουμε ότι υπάρχει μια μαγική φόρμουλα και ότι αν δεν την εφαρμόσουμε κατά γράμμα, χάνουμε το δυναμικό μας. Η διατροφή τότε γίνεται λιγότερο υποστήριξη και περισσότερο μια εξίσωση προς επίλυση, και το παραμικρό λάθος εκλαμβάνεται ως αποτυχία. Ξεχνάμε τη βάση: η απόδοση χτίζεται πάνω σε χρόνια τακτικής προπόνησης και μια γενικά ισορροπημένη διατροφή, όχι στον αποκλεισμό του κυριακάτικου γλυκού.

Ο έλεγχος ως σωσίβιο

Το έχω ήδη αναφέρει, αλλά αυτό το σημείο είναι κεντρικό. Η ζωή ενός αθλητή είναι γεμάτη αβεβαιότητες. Ο τραυματισμός, η κακή φόρμα, ο ανταγωνισμός, ο καιρός την ημέρα του αγώνα... Για προσωπικότητες που τους αρέσει να έχουν τον έλεγχο, αυτό είναι αγχωτικό. Η διατροφή τότε γίνεται ένας τομέας όπου ο έλεγχος είναι απόλυτος. Εσύ, και μόνο εσύ, αποφασίζεις τι μπαίνει στο σώμα σου. Αυτή η πράξη ελέγχου μπορεί να είναι εξαιρετικά καθησυχαστική. Είναι ένας τρόπος να λες στον εαυτό σου: «Ίσως να μην μπορώ να ελέγξω τη VO2max μου ή τον καιρό, αλλά μπορώ να ελέγχω το πιάτο μου 100%». Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η ανάγκη για έλεγχο καταλήγει να σε ελέγχει εσένα.

Η εποχή της πληροφορίας (και της παραπληροφόρησης): τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης

Αχ, το Instagram... Μια απίστευτη πηγή έμπνευσης, αλλά και ένα πραγματικό δηλητήριο. Βλέπουμε αθλητές (ή influencers που ισχυρίζονται ότι είναι αθλητές) να μοιράζονται τέλεια σώματα και τέλεια πιάτα. «What I Eat in a Day» που δείχνουν μόνο σαλάτες με kale και πράσινα smoothies. Λόγοι που δαιμονοποιούν ορισμένα τρόφιμα και εξυψώνουν άλλα σε θαύματα. Αναπόφευκτα, συγκρίνουμε τους εαυτούς μας. Λέμε: «Αν αυτός, με το σώμα του, τρώει μόνο αυτά, θα έπρεπε να κάνω το ίδιο». Ξεχνάμε ότι αυτές οι δημοσιεύσεις είναι μια βιτρίνα, μια εξιδανικευμένη εκδοχή της πραγματικότητας. Κανείς δεν δημοσιεύει τη φωτογραφία της πίτσας του Σαββατόβραδου ή του πακέτου μπισκότων που άδειασε μετά από μια δύσκολη μέρα. Αυτή η κοινωνική και οπτική πίεση μας ωθεί να υιοθετήσουμε μη ρεαλιστικές και επικίνδυνες διατροφικές συμπεριφορές.

Το προφίλ του «καλού πελάτη»: τελειομανία και πειθαρχία

Ας είμαστε ειλικρινείς, για να τρέχεις για ώρες στο βουνό, χρειάζεσαι μια γερή δόση πειθαρχίας, αυστηρότητας και συχνά, τελειομανίας. Μας αρέσουν τα πράγματα να γίνονται σωστά, τα προπονητικά πλάνα που ακολουθούνται κατά γράμμα, ο καλά προετοιμασμένος εξοπλισμός. Αυτά είναι προσόντα! Αλλά αυτά τα ίδια χαρακτηριστικά, όταν εφαρμόζονται άκαμπτα στη διατροφή, μπορούν να μας κάνουν να ξεφύγουμε. Η επιθυμία να «κάνεις το σωστό» μετατρέπεται σε φόβο να «κάνεις το λάθος». Η πειθαρχία γίνεται ακαμψία. Η αναζήτηση της αριστείας μετατρέπεται σε μια ανέφικτη και αγχωτική αναζήτηση της τελειότητας.

Οι παράπλευρες απώλειες ενός «τέλειου» πιάτου

Οι συνέπειες της ορθορεξίας εκτείνονται πολύ πέρα από μια απλή περίπλοκη σχέση με το φαγητό. Είναι ένα πραγματικό τσουνάμι που μπορεί να επηρεάσει όλους τους τομείς της ζωής σου.

Σωματικές: ένα σώμα που φωνάζει για βοήθεια

Το ανθρώπινο σώμα είναι μια τρομερή μηχανή προσαρμογής, αλλά χρειάζεται ποικιλία για να λειτουργήσει. Εστιάζοντας στην αντιληπτή «ποιότητα», κινδυνεύεις να δημιουργήσεις ανισορροπίες πολύ πιο σοβαρές από αυτές που προσπαθείς να αποφύγεις.

• Παράδοξη υποθρεψία: Μπορείς να τρως πολύ ακριβά, βιολογικά τρόφιμα, και παρόλα αυτά να είσαι υποσιτισμένος. Ο αποκλεισμός των λιπών μπορεί να επηρεάσει την απορρόφηση των λιποδιαλυτών βιταμινών (A, D, E, K) και την παραγωγή ορμονών. Ο αποκλεισμός των υδατανθράκων αδειάζει τα αποθέματα γλυκογόνου σου, απαραίτητα για την προσπάθεια. Ο αποκλεισμός των γαλακτοκομικών προϊόντων χωρίς αντιστάθμιση μπορεί να οδηγήσει σε έλλειψη ασβεστίου...
• Ορμονικές διαταραχές: Στις γυναίκες, η χαμηλή ενεργειακή πρόσληψη μπορεί να οδηγήσει σε αμηνόρροια (εξαφάνιση της περιόδου), γεγονός που αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο οστεοπόρωσης και καταγμάτων κοπώσεως. Στους άνδρες, μπορεί να μειώσει τα επίπεδα τεστοστερόνης, με επιπτώσεις στην ενέργεια, τη λίμπιντο και τη μυϊκή μάζα.
• Πεπτικά προβλήματα: Μια διατροφή πολύ πλούσια σε φυτικές ίνες και πολύ περιοριστική μπορεί, παραδόξως, να προκαλέσει φούσκωμα, πόνους και διαταραχές του εντέρου. Το πεπτικό σύστημα χρειάζεται ισορροπία, όχι ακρότητες.

Ψυχολογικές: όταν το μυαλό δεν ακολουθεί πια

Συχνά εδώ οι ζημιές είναι οι πιο βαθιές. Η εμμονή με το φαγητό είναι ψυχικά εξαντλητική.

• Γενικευμένο άγχος: Το άγχος δεν περιορίζεται πλέον στις ώρες των γευμάτων. Διεισδύει παντού, σε κάθε απόφαση, σε κάθε κοινωνική αλληλεπίδραση.
• Αλλαγές διάθεσης και ευερεθιστότητα: Η έλλειψη υδατανθράκων, του καυσίμου του εγκεφάλου, μπορεί να σε κάνει ευερέθιστο και συναισθηματικά ασταθή. Οι ελλείψεις, ιδίως σε σίδηρο και βιταμίνες του συμπλέγματος Β, μπορούν επίσης να επηρεάσουν τη διάθεση.
• Κατάθλιψη: Ο κύκλος του περιορισμού, της ενοχής, της απομόνωσης και της απώλειας της ευχαρίστησης είναι γόνιμο έδαφος για την κατάθλιψη. Το πάθος σου, που ήταν πηγή χαράς και φυσικό αντικαταθλιπτικό, γίνεται πηγή στρες. Είναι ένας καταστροφικός φαύλος κύκλος.

Είναι κρίσιμο να κατανοήσουμε τη βαθιά σχέση που υπάρχει μεταξύ του τι τρώμε και της ψυχικής μας κατάστασης. Μια άκαμπτη και αγχωτική διατροφή είναι εχθρός της ψυχολογικής ευεξίας. Είναι ένα περίπλοκο θέμα που έχω αναλύσει περισσότερο στον οδηγό μου για τη Διατροφή και ψυχική υγεία σε τριαθλητές και δρομείς trail, μια ανάγνωση που σου προτείνω αν νιώθεις ότι αυτό το θέμα σε αγγίζει.

Κοινωνικές: ο αγώνας σε μοναξιά

Το φαγητό είναι μια κοινωνική πράξη. Το να μοιράζεσαι ένα γεύμα, είναι να μοιράζεσαι μια κουλτούρα, μια ιστορία, μια στιγμή. Η ορθορεξία σε αποκλείει από όλα αυτά. Οι σχέσεις σου με τους φίλους, την οικογένειά σου, τον/τη σύντροφό σου γίνονται τεταμένες. Γίνεσαι «αυτός που τρώει διαφορετικά», «αυτός που δεν μπορεί να φάει τίποτα». Οι άλλοι μπορεί να νιώθουν ότι τους κρίνεις ή να μην ξέρουν πλέον πώς να σε καλέσουν. Η απομόνωση, αρχικά επιλεγμένη, γίνεται επιβεβλημένη. Και ένας απομονωμένος δρομέας trail είναι ένας δρομέας σε κίνδυνο, γιατί είναι η κοινότητα που μας στηρίζει στις δύσκολες στιγμές.

Ξαναβρίσκοντας τη χαρά του φαγητού και του τρεξίματος: το σχέδιο δράσης σου

Αν αναγνώρισες τον εαυτό σου στις παραπάνω γραμμές, να ξέρεις πρώτα απ' όλα ότι δεν είσαι μόνος και ότι δεν υπάρχει καμία ντροπή. Η συνειδητοποίηση είναι το πρώτο βήμα προς τη θεραπεία. Το να βγεις από αυτή την παγίδα είναι εφικτό. Είναι ένας δρόμος, λίγο σαν ένα ultra, με σκαμπανεβάσματα, αλλά η γραμμή του τερματισμού αξίζει όλες τις προσπάθειες: να ξαναβρείς την ελευθερία και την ευχαρίστηση.

Βήμα 1: Αποδοχή χωρίς κριτική

Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνεις είναι να σταματήσεις να αυτομαστιγώνεσαι. Ήθελες να κάνεις το καλό. Οι προθέσεις σου ήταν καλές. Το να αναγνωρίσεις ότι αυτή η αναζήτηση της τελειότητας σου έκανε κακό δεν είναι ομολογία αδυναμίας, αλλά απόδειξη δύναμης και διαύγειας. Αποδέξου την ιδέα ότι ο δρόμος που πήρες δεν είναι πλέον ο σωστός, και δείξε καλοσύνη στον εαυτό σου.

Βήμα 2: Απελευθέρωση από την τελειότητα (ο κανόνας του 80/20)

Η τελειότητα δεν υπάρχει, ούτε στην προπόνηση, ούτε στη ζωή, και ακόμη λιγότερο στη διατροφή. Σου προτείνω ένα από τα αγαπημένα μου «πρακτικά διαμάντια»: τον κανόνα του 80/20. Στόχευσε σε μια υγιεινή, ισορροπημένη διατροφή, πλούσια σε ακατέργαστες και θρεπτικές τροφές το 80% του χρόνου. Και το υπόλοιπο 20%; Άφησέ το. Φάε αυτή την πίτσα με τους φίλους σου, πάρε αυτό το γλυκό που σου γυάλισε, πιες αυτή την μπύρα αποκατάστασης μετά τον αγώνα. Αυτό το 20% δεν θα καταστρέψει τις επιδόσεις σου. Αντίθετα, θα θρέψει το ηθικό σου, τις κοινωνικές σου σχέσεις και την ικανότητά σου να αντέξεις μακροπρόθεσμα. Η ευελιξία είναι το κλειδί της βιωσιμότητας.

Βήμα 3: Επανασύνδεση με το σώμα σου

Η ορθορεξία σε έμαθε να τρως με το μυαλό σου, ακολουθώντας κανόνες. Είναι καιρός να ξαναμάθεις να τρως με το σώμα σου. Άκουσε τις αισθήσεις σου:

• Η πείνα: Είναι πραγματική πείνα (γουργουρητό, πτώση ενέργειας) ή συναισθηματική επιθυμία για φαγητό (στρες, πλήξη);
• Ο κορεσμός: Μάθε να σταματάς όταν δεν πεινάς πια, όχι όταν το πιάτο σου είναι άδειο ή όταν έχεις φτάσει το υπολογισμένο όριο θερμίδων σου.
• Η ευχαρίστηση: Ποιο φαγητό έχεις πραγματικά όρεξη, εδώ και τώρα; Επίτρεψε στον εαυτό σου να ανταποκριθεί σε αυτό (με μέτρο, φυσικά). Το σώμα σου είναι συχνά πιο έξυπνο απ' ό,τι νομίζεις και ξέρει τι χρειάζεται.

Βήμα 4: Επανεξερεύνηση της διατροφικής ποικιλίας

Κάνε μια λίστα με τα τρόφιμα που έχεις απαγορεύσει στον εαυτό σου. Και αν δοκίμαζες να επανεντάξεις ένα, μόνο ένα, αυτή την εβδομάδα; Προχώρα σταδιακά, χωρίς πίεση. Επίλεξε ένα τρόφιμο που σου έδινε ευχαρίστηση παλιά. Ίσως ένα κομμάτι τυρί, ένα κομμάτι ψωμί με τη σούπα σου, ένα τετραγωνάκι σοκολάτα (όχι 99%!). Ο στόχος είναι να αποδομήσεις τον φόβο και να συνδέσεις ξανά αυτά τα τρόφιμα με την ευχαρίστηση αντί για την ενοχή. Ποικίλε τα χρώματα, τις υφές, τις γεύσεις. Μαγείρεψε για ευχαρίστηση, όχι μόνο για τη λειτουργικότητα.

Βήμα 5: Κάνε ψηφιακή εκκαθάριση

Η ροή ειδήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι πηγή άγχους ή έμπνευσης; Κάνε ξεκαθάρισμα. Διέγραψε την εγγραφή σου από όλους τους λογαριασμούς που προωθούν περιοριστικές δίαιτες, που χρησιμοποιούν ενοχοποιητική γλώσσα («clean eating», «guilt-free»...) ή που σε κάνουν να νιώθεις άσχημα με τον εαυτό σου. Ακολούθησε καλύτερα πτυχιούχους αθλητικούς διαιτολόγους-διατροφολόγους, σεφ που αγαπούν το καλό φαγητό και αθλητές που έχουν μια ισορροπημένη και ανεπιτήδευτη προσέγγιση στη διατροφή.

Η σημασία της ομάδας: αναζήτηση υποστήριξης

Δεν κερδίζεις ποτέ ένα ultra μόνος σου. Έχεις μια ομάδα, pacers, φίλους στους σταθμούς ανεφοδιασμού. Για να βγεις από την ορθορεξία, είναι το ίδιο πράγμα. Δεν χρειάζεται να δώσεις αυτή τη μάχη μόνος.

Πότε και ποιον να συμβουλευτείς;

Αν νιώθεις ότι η κατάσταση σε ξεπερνά, ότι το άγχος είναι πολύ έντονο, μη διστάσεις να αναζητήσεις επαγγελματική βοήθεια. Είναι το καλύτερο δώρο που μπορείς να κάνεις στον εαυτό σου.

• Ένας γενικός ιατρός: Για να κάνεις έναν πλήρη έλεγχο υγείας, να ελέγξεις για ελλείψεις και να σε καθοδηγήσει.
• Ένας διαιτολόγος-διατροφολόγος (εξειδικευμένος στον αθλητισμό αν είναι δυνατόν): Θα σε βοηθήσει να αποδομήσεις τις ψευδείς σου πεποιθήσεις, να αναδομήσεις τη διατροφή σου με υγιεινό και μη αγχωτικό τρόπο, και να την προσαρμόσεις στις αθλητικές σου ανάγκες.
• Ένας ψυχολόγος ή θεραπευτής: Για να δουλέψεις στις ρίζες του προβλήματος: το άγχος, την τελειομανία, την ανάγκη για έλεγχο. Είναι συχνά απαραίτητο για μια διαρκή θεραπεία.

Ο ρόλος του περιβάλλοντός σου

Μίλησε γι' αυτό. Σε έναν έμπιστο φίλο, στον σύντροφό σου, σε ένα μέλος της οικογένειάς σου. Επίλεξε κάποιον καλοπροαίρετο, που δεν θα σε κρίνει. Το απλό γεγονός της λεκτικής έκφρασης αυτού που βιώνεις μπορεί να είναι απίστευτα απελευθερωτικό. Εξήγησέ τους πώς μπορούν να σε βοηθήσουν: αποφεύγοντας τα σχόλια για το πιάτο σου, προτείνοντάς σου δραστηριότητες που δεν επικεντρώνονται στο φαγητό, ή απλώς όντας ένας προσεκτικός ακροατής.

Ο δρόμος προς μια γαλήνια σχέση με το φαγητό είναι μια διαδικασία. Θα υπάρξουν εύκολες μέρες και πιο δύσκολες μέρες. Το σημαντικό είναι να παραμένεις επιεικής με τον εαυτό σου και να γιορτάζεις κάθε μικρή νίκη. Το σώμα σου δεν είναι ένας εχθρός που πρέπει να δαμάσεις ή μια μηχανή προς βελτιστοποίηση. Είναι ο καλύτερός σου φίλος, ο σύντροφός σου στην περιπέτεια σε όλα τα μονοπάτια του κόσμου. Τρέφε το με φροντίδα, αλλά και με χαρά, ευχαρίστηση και ελευθερία. Είναι το πιο ισχυρό καύσιμο που υπάρχει.

Σειρά σου τώρα!